Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) mới nhất 2026

Trong bối cảnh phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện, dự báo và kiểm soát các tác động môi trường ngay từ giai đoạn xây dựng chiến lược, quy hoạch.

Đặc biệt, những thay đổi về quy định pháp luật năm 2026 đòi hỏi cơ quan, tổ chức phải xác định đúng đối tượng, nội dung và quy trình thực hiện ĐMC.

Vậy đánh giá môi trường chiến lược là gì, khi nào bắt buộc thực hiện và báo cáo ĐMC cần đáp ứng những yêu cầu nào? Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết về hồ sơ, quy trình thẩm định và các quy định pháp lý mới nhất.

1. Đánh giá môi trường chiến lược là gì?

Trước khi tìm hiểu quy trình lập báo cáo, cần hiểu đúng bản chất và phạm vi áp dụng của ĐMC. Khác với việc đánh giá tác động của một nhà máy hay dự án xây dựng cụ thể, ĐMC tập trung xem xét những định hướng phát triển có phạm vi rộng và ảnh hưởng lâu dài đến môi trường.

1.1. Khái niệm đánh giá môi trường chiến lược

Theo khoản 5 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, đánh giá môi trường chiến lược là quá trình nhận dạng và dự báo xu hướng của những vấn đề môi trường chính, làm cơ sở để lồng ghép các giải pháp bảo vệ môi trường vào chiến lược, quy hoạch.

Tên tiếng Anh là Strategic Environmental Assessment, viết tắt SEA. Tại Việt Nam, thuật ngữ viết tắt được sử dụng phổ biến là ĐMC.

Ví dụ, khi lập quy hoạch tỉnh có định hướng phát triển thêm các khu công nghiệp, ĐMC không chỉ xem xét từng khu đất dự kiến mà còn phải đánh giá tổng thể nhu cầu sử dụng nước, lượng chất thải có thể phát sinh, nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước và khả năng tiếp nhận của hạ tầng môi trường.

Kết quả đánh giá giúp cơ quan lập quy hoạch cân nhắc cách phân bố không gian công nghiệp, lựa chọn phương án phát triển và đề xuất các giải pháp giảm thiểu tác động môi trường.

1.2. Mục đích của đánh giá môi trường chiến lược

ĐMC hướng đến việc đưa các yếu tố môi trường vào quá trình hoạch định chính sách và lựa chọn phương án phát triển.

Những mục tiêu quan trọng gồm:

• Phòng ngừa ô nhiễm từ sớm: Nhận diện nguy cơ môi trường trước khi các dự án đầu tư cụ thể hình thành.

• Sử dụng hiệu quả tài nguyên: Đánh giá nhu cầu khai thác đất, nước, khoáng sản và các nguồn tài nguyên khác.

• Bảo vệ hệ sinh thái: Xác định nguy cơ ảnh hưởng đến rừng, nguồn nước, khu bảo tồn và đa dạng sinh học.

• Hỗ trợ lựa chọn phương án quy hoạch: So sánh những kịch bản phát triển trên cơ sở kinh tế, xã hội và môi trường.

• Thích ứng với biến đổi khí hậu: Xem xét nguy cơ ngập lụt, hạn hán, xâm nhập mặn và các yếu tố khí hậu liên quan.

• Hạn chế tác động tích lũy: Đánh giá áp lực phát sinh khi nhiều hoạt động phát triển cùng diễn ra trong một khu vực.

1.3. Vai trò của ĐMC trong phát triển bền vững

Một trong những giá trị quan trọng nhất của ĐMC là khả năng tác động trở lại quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch.

Ví dụ, nếu phương án quy hoạch dự kiến bố trí nhiều cơ sở sản xuất có nhu cầu sử dụng nước lớn tại khu vực đang thiếu nước vào mùa khô, kết quả ĐMC có thể kiến nghị điều chỉnh quy mô, định hướng ngành nghề hoặc vị trí phát triển.

Nhờ đó, các vấn đề môi trường được xem xét ngay từ khâu lựa chọn định hướng, thay vì chỉ xử lý sau khi dự án đã hình thành.

ĐMC không đơn thuần là một báo cáo pháp lý mà còn là công cụ hỗ trợ ra quyết định, giúp cân bằng giữa mục tiêu phát triển kinh tế và khả năng chịu tải của môi trường.

2. Đối tượng phải thực hiện đánh giá môi trường chiến lược

Không phải mọi dự án, kế hoạch hoặc quy hoạch đều phải lập báo cáo ĐMC. Việc xác định đối tượng cần căn cứ Điều 25 Luật Bảo vệ môi trường và những quy định có liên quan, nhằm tránh nhầm lẫn giữa nghĩa vụ của cơ quan lập quy hoạch với nghĩa vụ môi trường của chủ dự án đầu tư.

2.1. Những chiến lược thuộc đối tượng ĐMC

Theo Điều 25 Luật Bảo vệ môi trường, các nhóm đối tượng gồm chiến lược khai thác, sử dụng tài nguyên cấp quốc gia và những chiến lược phát triển ngành, lĩnh vực ở quy mô quốc gia hoặc cấp vùng thuộc phạm vi quy định.

Đối với các chiến lược phát triển ngành, lĩnh vực, cần đối chiếu thêm danh mục do Chính phủ quy định khi xác định nghĩa vụ thực hiện.

Ví dụ, một chiến lược có định hướng mở rộng hoạt động khai thác tài nguyên trên phạm vi lớn có thể cần xem xét sự phù hợp với mục tiêu sử dụng tài nguyên tiết kiệm, giảm phát thải và bảo vệ hệ sinh thái.

2.2. Các loại quy hoạch thuộc đối tượng ĐMC

Theo Điều 25 Luật Bảo vệ môi trường, những nhóm quy hoạch thuộc đối tượng gồm:

Loại quy hoạch	Phạm vi đánh giá
Quy hoạch tổng thể quốc gia	Định hướng phát triển tổng thể và phân bố không gian
Quy hoạch không gian biển quốc gia	Khai thác, sử dụng và bảo vệ không gian biển
Quy hoạch sử dụng đất quốc gia	Phân bổ và sử dụng tài nguyên đất
Quy hoạch vùng	Định hướng phát triển trên phạm vi liên tỉnh
Quy hoạch tỉnh	Phát triển kinh tế – xã hội và phân bố không gian tại tỉnh
Quy hoạch đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt	Theo phạm vi quy hoạch được pháp luật quy định
Quy hoạch ngành quốc gia và quy hoạch kỹ thuật, chuyên ngành	Các trường hợp có tác động lớn đến môi trường thuộc danh mục quy định

Đối với những quy hoạch khác, không nên tự động kết luận phải lập báo cáo ĐMC chỉ dựa vào tên gọi. Cần kiểm tra loại quy hoạch, nội dung và quy định chuyên ngành tương ứng.

2.3. Điều chỉnh quy hoạch có phải thực hiện ĐMC không?

Việc điều chỉnh quy hoạch có thể làm phát sinh yêu cầu ĐMC, đặc biệt khi thay đổi mục tiêu và định hướng phát triển của các quy hoạch thuộc đối tượng quy định.

Tuy nhiên, Điều 22 Luật Quy hoạch 112/2025/QH15 có quy định ngoại lệ đối với trường hợp điều chỉnh quy hoạch theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Điều 54 của luật.

Vì vậy, trước khi lập hồ sơ điều chỉnh quy hoạch, cần xác định rõ phạm vi thay đổi và thủ tục áp dụng.

2.4. Ai chịu trách nhiệm thực hiện ĐMC?

Theo Điều 26 Luật Bảo vệ môi trường, cơ quan hoặc tổ chức được giao xây dựng chiến lược, quy hoạch thuộc đối tượng ĐMC có trách nhiệm tổ chức thực hiện đánh giá đồng thời với quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch đó.

Đơn vị tư vấn có thể tham gia thu thập dữ liệu, đánh giá hiện trạng, dự báo tác động và lập báo cáo.

Tuy nhiên, trách nhiệm tổ chức thực hiện ĐMC thuộc về cơ quan, tổ chức được giao lập chiến lược hoặc quy hoạch, không mặc nhiên chuyển sang đơn vị tư vấn.

3. Căn cứ pháp lý về đánh giá môi trường chiến lược năm 2026

Việc lập báo cáo ĐMC phải dựa trên những quy định đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện. Đặc biệt, năm 2026 có các thay đổi về pháp luật quy hoạch, nên việc sử dụng biểu mẫu và tổ chức thẩm định cần được cập nhật thay vì sao chép quy trình từ các hồ sơ cũ.

3.1. Các văn bản pháp luật quan trọng

Văn bản	Nội dung liên quan
Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 và các văn bản sửa đổi	Khái niệm, đối tượng, trách nhiệm và nội dung ĐMC
Luật 146/2025/QH15	Sửa đổi một số quy định môi trường, hiệu lực từ 01/01/2026
Luật Quy hoạch 112/2025/QH15	Lập và thẩm định ĐMC trong quá trình quy hoạch, hiệu lực từ 01/03/2026
Nghị định 08/2022/NĐ-CP và các nghị định sửa đổi	Quy định hướng dẫn pháp luật bảo vệ môi trường
Thông tư 02/2022/TT-BTNMT và các thông tư sửa đổi	Nội dung, mẫu báo cáo ĐMC
Thông tư 09/2026/TT-BNNMT	Sửa đổi, bổ sung một số quy định của Thông tư 02/2022/TT-BTNMT

Ngoài ra, hồ sơ cần đối chiếu với quy hoạch cấp trên, các quy chuẩn kỹ thuật môi trường và những dữ liệu có liên quan đến phạm vi đánh giá.

3.2. Quy định quan trọng tại Luật Bảo vệ môi trường

Ba điều cần tập trung khi tổ chức thực hiện gồm:

Điều 25: Quy định đối tượng phải thực hiện đánh giá môi trường chiến lược.

Điều 26: Quy định trách nhiệm thực hiện, phương thức tích hợp kết quả và thẩm định ĐMC.

Điều 27: Quy định các nội dung đánh giá môi trường chiến lược đối với chiến lược và quy hoạch.

Đây là những căn cứ trực tiếp để xác định phạm vi công việc và tổ chức lập báo cáo.

3.3. Quy định mới tại Luật Quy hoạch năm 2025

Theo Điều 22 Luật Quy hoạch 112/2025/QH15, báo cáo ĐMC của quy hoạch phải được lập và thẩm định đồng thời với quá trình lập, thẩm định quy hoạch, trừ trường hợp thuộc ngoại lệ mà luật quy định.

Điểm này có ý nghĩa thực tế lớn đối với tiến độ tư vấn.

Nếu chờ hoàn thành toàn bộ phương án quy hoạch rồi mới tiến hành ĐMC, các kiến nghị môi trường có thể khó được tích hợp kịp thời.

Vì vậy, đơn vị lập quy hoạch và nhóm chuyên gia môi trường cần thường xuyên trao đổi, cập nhật phương án trong quá trình thực hiện.

4. Nội dung báo cáo đánh giá môi trường chiến lược gồm những gì?

Một báo cáo ĐMC có chất lượng không chỉ tổng hợp hiện trạng môi trường mà còn phải phân tích mối quan hệ giữa các phương án phát triển và nguy cơ tác động dài hạn. Đây là cơ sở để đề xuất điều chỉnh chiến lược, quy hoạch theo hướng hợp lý và bền vững hơn.

4.1. Nội dung ĐMC đối với chiến lược

Theo Điều 27 Luật Bảo vệ môi trường, ĐMC đối với chiến lược tập trung đánh giá sự phù hợp của chính sách phát triển với mục tiêu bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và những cam kết quốc tế có liên quan.

Trên cơ sở đó, báo cáo kiến nghị điều chỉnh hoặc hoàn thiện các nội dung chiến lược chưa phù hợp.

Ví dụ, chiến lược khai thác tài nguyên có thể được đánh giá dựa trên mức độ phù hợp với mục tiêu sử dụng tài nguyên tiết kiệm, bảo vệ môi trường và hạn chế suy thoái hệ sinh thái.

4.2. Nội dung ĐMC đối với quy hoạch

Nội dung ĐMC của quy hoạch được quy định chi tiết hơn, bao gồm:

• Xác định những nội dung quy hoạch có khả năng tác động đến môi trường.

• Xác định phạm vi không gian và thời kỳ đánh giá.

• Nhận diện các thành phần môi trường và di sản thiên nhiên có thể bị ảnh hưởng.

• Lựa chọn phương pháp đánh giá.

• Đánh giá sự phù hợp của quan điểm, mục tiêu quy hoạch với chính sách bảo vệ môi trường.

• Xác định các vấn đề môi trường chính, bao gồm xu hướng tích cực và tiêu cực.

• Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu.

• Dự báo xu hướng môi trường khi thực hiện quy hoạch.

• Đề xuất giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu tác động tiêu cực.

• Định hướng bảo vệ môi trường và tổng hợp kết quả tham vấn.

• Kiến nghị những nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, kiểm soát.

4.3. Mẫu báo cáo đánh giá môi trường chiến lược

Theo Điều 11 Thông tư 02/2022/TT-BTNMT, nội dung ĐMC được hướng dẫn tại Phụ lục II.

Biểu mẫu	Phạm vi áp dụng
Mẫu số 01a	Nội dung đánh giá môi trường chiến lược của chiến lược
Mẫu số 01b	Nội dung báo cáo đánh giá môi trường chiến lược của quy hoạch

Khi lập hồ sơ năm 2026, cần sử dụng phiên bản biểu mẫu còn hiệu lực và kiểm tra các quy định sửa đổi liên quan.

4.4. Các nhóm thông tin cần chuẩn bị

Để bảo đảm chất lượng báo cáo, đơn vị thực hiện nên thu thập:

• Hồ sơ dự thảo chiến lược hoặc quy hoạch.

• Bản đồ hiện trạng và định hướng không gian phát triển.

• Dữ liệu chất lượng không khí, nước và đất.

• Thông tin về tài nguyên nước, rừng và đa dạng sinh học.

• Các nguồn phát sinh ô nhiễm hiện hữu.

• Kịch bản biến đổi khí hậu.

• Dữ liệu dân cư và hoạt động kinh tế – xã hội.

• Những báo cáo môi trường, quy hoạch cấp trên có liên quan.

Chất lượng dữ liệu càng tốt, kết quả phân tích và dự báo càng có cơ sở.

5. Quy trình lập báo cáo đánh giá môi trường chiến lược

Quá trình lập ĐMC cần được triển khai đồng bộ với tiến độ xây dựng chiến lược, quy hoạch. Thông qua việc kết hợp khảo sát, phân tích dữ liệu, dự báo và tham vấn, báo cáo giúp xác định các vấn đề môi trường cần ưu tiên và đề xuất giải pháp ngay trong giai đoạn lựa chọn phương án phát triển.

Bước 1: Thu thập thông tin và tài liệu

Đầu tiên, đơn vị thực hiện cần tiếp nhận dự thảo chiến lược, quy hoạch và các tài liệu có liên quan.

Thông tin phải được kiểm tra về nguồn gốc, thời điểm cập nhật và khả năng sử dụng cho công tác đánh giá.

Đối với dữ liệu môi trường, nên ưu tiên những kết quả quan trắc đáng tin cậy và các tài liệu chính thức được cơ quan có thẩm quyền công bố.

Bước 2: Xác định phạm vi đánh giá

Phạm vi đánh giá phải phù hợp với tác động có thể phát sinh từ chiến lược hoặc quy hoạch.

Ví dụ, quy hoạch phát triển công nghiệp tại khu vực ven sông có thể ảnh hưởng đến nguồn nước ở những địa bàn nằm ngoài ranh giới của khu vực quy hoạch.

Do đó, phạm vi ĐMC cần xem xét cả không gian chịu tác động có khả năng xảy ra, thay vì chỉ sử dụng ranh giới hành chính.

Bước 3: Đánh giá hiện trạng môi trường

Đơn vị tư vấn cần phân tích hiện trạng các thành phần môi trường và những vấn đề nổi bật tại khu vực.

Các nội dung thường gồm chất lượng nước, không khí, đất, tài nguyên thiên nhiên, hệ sinh thái và các nguồn gây ô nhiễm hiện hữu.

Đồng thời, cần xác định xu hướng biến đổi môi trường trong trường hợp chưa triển khai phương án phát triển mới.

Bước 4: Đánh giá và dự báo tác động

Từ các phương án chiến lược, quy hoạch, nhóm chuyên gia tiến hành nhận diện những tác động môi trường có thể phát sinh.

Ví dụ, việc tăng diện tích đất công nghiệp có thể dẫn đến nhu cầu cấp nước lớn hơn, gia tăng nước thải và thay đổi hiện trạng sử dụng đất.

Mỗi tác động cần được xem xét về phạm vi, mức độ, thời gian và khả năng tích lũy.

Bước 5: Xây dựng giải pháp bảo vệ môi trường

Trên cơ sở kết quả đánh giá, báo cáo cần đề xuất những giải pháp có thể tích hợp vào chiến lược, quy hoạch.

Giải pháp có thể bao gồm điều chỉnh không gian phát triển, bảo vệ khu vực nhạy cảm, tăng cường hạ tầng xử lý chất thải, kiểm soát khai thác tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, các kiến nghị cần cụ thể, có khả năng thực hiện và gắn với nội dung quy hoạch tương ứng.

Bước 6: Tham vấn và hoàn thiện báo cáo

Hoạt động tham vấn giúp bổ sung ý kiến chuyên môn và thông tin thực tế từ các bên liên quan.

Sau tham vấn, đơn vị thực hiện cần tổng hợp, tiếp thu hoặc giải trình các ý kiến phù hợp.

Báo cáo sau đó được hoàn thiện để phục vụ quá trình thẩm định cùng hồ sơ quy hoạch hoặc tích hợp vào hồ sơ chiến lược theo quy định.

6. Thẩm định báo cáo đánh giá môi trường chiến lược năm 2026

Sau khi hoàn thiện báo cáo, kết quả ĐMC phải được xem xét trong quá trình thẩm định chiến lược hoặc quy hoạch theo cơ chế pháp luật tương ứng. Điểm quan trọng là phân biệt việc thẩm định ĐMC với thủ tục thẩm định báo cáo ĐTM của một dự án đầu tư cụ thể.

6.1. Cơ quan có trách nhiệm thẩm định ĐMC

Theo Điều 26 Luật Bảo vệ môi trường, cơ quan chủ trì thẩm định quy hoạch có trách nhiệm thẩm định kết quả ĐMC trong quá trình thẩm định quy hoạch.

Cơ quan phê duyệt chiến lược có trách nhiệm xem xét kết quả ĐMC khi phê duyệt chiến lược.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường có ý kiến bằng văn bản về nội dung ĐMC đối với chiến lược, quy hoạch theo quy định.

6.2. Kết quả ĐMC được sử dụng như thế nào?

Đối với chiến lược, kết quả ĐMC được tích hợp vào hồ sơ trình phê duyệt.

Đối với quy hoạch thuộc diện thực hiện ĐMC, báo cáo được lập riêng và kèm theo hồ sơ trình thẩm định quy hoạch.

Kết quả đánh giá là một trong những căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét chiến lược hoặc quy hoạch.

Như vậy, không nên mô tả ĐMC như thủ tục xin một giấy phép môi trường riêng. Bản chất của ĐMC là đánh giá, kiến nghị và tích hợp yêu cầu bảo vệ môi trường ở cấp chiến lược, quy hoạch.

6.3. Thời gian thẩm định báo cáo ĐMC

Không có một thời hạn thẩm định ĐMC độc lập duy nhất có thể áp dụng chung cho mọi loại chiến lược và quy hoạch.

Thời gian cần được xác định theo quy trình lập, lấy ý kiến và thẩm định của loại quy hoạch hoặc chiến lược tương ứng.

Theo Điều 22 Luật Quy hoạch 112/2025/QH15, báo cáo ĐMC được lập và thẩm định đồng thời với quá trình lập, thẩm định quy hoạch.

Điều này đòi hỏi đơn vị tư vấn môi trường phải chủ động phối hợp với đơn vị lập quy hoạch ngay từ giai đoạn đầu.

7. Các phương pháp đánh giá môi trường chiến lược thường sử dụng

ĐMC thường xem xét những xu hướng môi trường có phạm vi rộng và thời gian dài, vì vậy không thể chỉ sử dụng một phương pháp đánh giá. Việc kết hợp công cụ định tính, dữ liệu không gian và dự báo định lượng giúp nâng cao độ tin cậy của kết quả và làm rõ cơ sở đề xuất các giải pháp.

7.1. Phương pháp ma trận đánh giá

Ma trận được sử dụng để nhận diện mối quan hệ giữa các hoạt động phát triển và những thành phần môi trường có thể chịu ảnh hưởng.

Ví dụ:

Định hướng phát triển	Nước	Không khí	Đất	Hệ sinh thái
Mở rộng công nghiệp	Tác động đáng kể	Tác động đáng kể	Có tác động	Có thể tác động
Phát triển đô thị	Có tác động	Có tác động	Tác động đáng kể	Có thể tác động
Xây dựng giao thông	Có thể tác động	Có tác động	Có tác động	Có thể tác động đáng kể
Phát triển cây xanh	Tích cực	Tích cực	Tích cực	Tích cực

Bảng trên là ví dụ định tính. Trong báo cáo chính thức, mức độ tác động phải dựa trên dữ liệu và bộ tiêu chí đánh giá phù hợp.

7.2. Phương pháp GIS và phân tích không gian

GIS cho phép chồng xếp các lớp bản đồ về địa hình, sử dụng đất, nguồn nước, khu bảo tồn, dân cư và định hướng phát triển.

Nhờ đó, đơn vị tư vấn có thể xác định những khu vực có nguy cơ xung đột giữa hoạt động đầu tư và yêu cầu bảo vệ tài nguyên.

Ví dụ, khi đánh giá phương án phát triển công nghiệp, GIS có thể giúp nhận diện vị trí gần nguồn cấp nước sinh hoạt hoặc khu vực nhạy cảm sinh thái.

7.3. Phương pháp phân tích xu hướng

Phương pháp này tập trung xem xét sự thay đổi của những chỉ tiêu môi trường theo thời gian.

Ví dụ, nếu quy hoạch dự kiến tăng dân số đô thị và phát triển thêm các trung tâm công nghiệp, báo cáo cần đánh giá xu hướng tăng nhu cầu cấp nước, lượng nước thải và chất thải rắn.

Kết quả phân tích là cơ sở đề xuất công suất hạ tầng và phương án quản lý phù hợp.

7.4. Phương pháp đánh giá tác động tích lũy

Một trong những điểm đặc trưng của ĐMC là khả năng xem xét tác động tích lũy của nhiều hoạt động phát triển.

Ví dụ, khi ba khu công nghiệp cùng xả nước thải đã qua xử lý vào một lưu vực, việc mỗi khu công nghiệp đáp ứng điều kiện riêng chưa đủ để kết luận nguồn tiếp nhận không chịu áp lực.

ĐMC cần xem xét tổng tải lượng, lưu lượng nước, điều kiện môi trường nền và những hoạt động hiện hữu trong lưu vực.

7.5. Phương pháp so sánh các kịch bản phát triển

Đơn vị thực hiện có thể xây dựng nhiều kịch bản quy hoạch để so sánh.

Kịch bản	Đặc điểm	Vấn đề cần xem xét
Kịch bản 1	Duy trì xu hướng phát triển hiện tại	Áp lực môi trường hiện hữu
Kịch bản 2	Tăng trưởng công nghiệp nhanh	Nhu cầu đất, nước và xử lý chất thải
Kịch bản 3	Phát triển có kiểm soát, ưu tiên hạ tầng môi trường	Chi phí hạ tầng, hiệu quả tài nguyên và bảo tồn

Kết quả so sánh giúp cơ quan lập quy hoạch có thêm cơ sở lựa chọn phương án cân bằng giữa mục tiêu phát triển và khả năng bảo vệ môi trường.

8. Ví dụ đánh giá môi trường chiến lược trong thực tế

Những tình huống ứng dụng giúp người đọc hình dung rõ hơn vai trò của ĐMC trong quá trình lập quy hoạch. Đặc biệt, đối với quy hoạch tỉnh, phát triển công nghiệp và sử dụng tài nguyên nước, việc đánh giá sớm có thể hỗ trợ điều chỉnh những phương án tiềm ẩn nguy cơ môi trường.

8.1. ĐMC đối với quy hoạch tỉnh

Đối với quy hoạch tỉnh, ĐMC thường đánh giá tổng hợp những định hướng phát triển có thể làm thay đổi sử dụng đất, tài nguyên và môi trường.

Các nội dung quan trọng gồm:

• Phát triển không gian công nghiệp.

• Mở rộng đô thị và hạ tầng giao thông.

• Khai thác, sử dụng tài nguyên nước.

• Phát triển nông nghiệp và khu vực nông thôn.

• Quản lý chất thải.

• Bảo tồn tài nguyên và đa dạng sinh học.

• Thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ví dụ, nếu quy hoạch tỉnh dự kiến mở rộng công nghiệp tại một khu vực có nguồn nước hạn chế, báo cáo ĐMC cần đánh giá khả năng cân đối nguồn nước và đề xuất những điều chỉnh phù hợp.

8.2. ĐMC đối với định hướng phát triển cụm công nghiệp

Giả định một quy hoạch tỉnh có phương án phát triển thêm 10 cụm công nghiệp, mỗi cụm diện tích bình quân 50 ha.

Tổng diện tích quy hoạch phát triển cụm công nghiệp:

10 × 50 = 500 ha.

Nếu nghiên cứu sơ bộ nhu cầu cấp nước bình quân 1.000 m³/ngày đêm cho mỗi cụm khi lấp đầy, tổng nhu cầu dự kiến là:

10 × 1.000 = 10.000 m³/ngày đêm.

Đây là tình huống giả định, không phải định mức cấp nước cho mọi cụm công nghiệp.

Từ kết quả đó, ĐMC cần đánh giá nguồn cấp nước, phương án phát triển hạ tầng, khả năng thu gom và xử lý nước thải, cũng như áp lực đối với môi trường tiếp nhận.

8.3. Ví dụ so sánh hai phương án phát triển công nghiệp

Giả định quy hoạch đang xem xét hai khu vực bố trí công nghiệp.

Tiêu chí	Phương án A	Phương án B
Giao thông	Thuận lợi	Khá thuận lợi
Khả năng cấp nước	Hạn chế vào mùa khô	Có nguồn cấp ổn định hơn
Khoảng cách đến khu dân cư	Cần nghiên cứu kỹ	Thuận lợi hơn
Hạ tầng xử lý nước thải	Cần đầu tư mới	Có khả năng kết nối hệ thống phù hợp
Nhạy cảm sinh thái	Có khu vực cần bảo vệ gần đó	Ít xung đột hơn theo dữ liệu giả định

Trường hợp này cho thấy phương án có lợi thế giao thông chưa chắc là phương án tối ưu nếu xét đồng thời điều kiện tài nguyên và môi trường.

ĐMC giúp nhận diện các yếu tố đánh đổi giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, từ đó tạo cơ sở lựa chọn phương án quy hoạch có trách nhiệm hơn.

9. Chi phí lập báo cáo đánh giá môi trường chiến lược

Chi phí thực hiện ĐMC phụ thuộc vào phạm vi chiến lược, quy hoạch, độ phức tạp của dữ liệu và yêu cầu phân tích chuyên môn. Không có một mức giá tư vấn cố định áp dụng chung cho tất cả báo cáo ĐMC.

9.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến chi phí

Các yếu tố quan trọng gồm phạm vi không gian, số lượng phương án phát triển cần so sánh, chất lượng tài liệu đầu vào, nhu cầu khảo sát bổ sung và thời gian thực hiện.

Đối với quy hoạch tỉnh, công việc thường yêu cầu phối hợp nhiều chuyên gia về môi trường, tài nguyên nước, sinh thái, sử dụng đất và quy hoạch.

Nếu dữ liệu đã đầy đủ, cập nhật và có thể sử dụng trực tiếp, khối lượng thu thập bổ sung có thể giảm. Ngược lại, những khu vực có dữ liệu thiếu hoặc không đồng nhất thường đòi hỏi nhiều thời gian xử lý hơn.

9.2. Các khoản chi phí thường phát sinh

Một dự toán tư vấn có thể bao gồm:

Hạng mục	Nội dung công việc
Thu thập, tổng hợp tài liệu	Rà soát dữ liệu, chiến lược, quy hoạch, báo cáo môi trường
Khảo sát, thu thập bổ sung	Khảo sát thực địa hoặc thu thập thông tin chuyên đề khi cần
Phân tích hiện trạng	Xử lý dữ liệu môi trường, tài nguyên và không gian
Đánh giá, dự báo	So sánh phương án, phân tích tích lũy và biến đổi khí hậu
Lập báo cáo	Biên soạn nội dung, bản đồ, bảng biểu
Tham vấn	Chuẩn bị tài liệu, tổ chức phối hợp và tổng hợp ý kiến
Hoàn thiện hồ sơ	Tiếp thu, giải trình và chỉnh sửa theo yêu cầu

9.3. Ví dụ phân bổ ngân sách tư vấn ĐMC

Giả định một nhiệm vụ tư vấn có tổng ngân sách được xác định là 600 triệu đồng để minh họa cơ cấu chi phí.

Hạng mục	Tỷ lệ giả định	Giá trị
Thu thập, xử lý dữ liệu	15%	90 triệu đồng
Khảo sát và đánh giá hiện trạng	20%	120 triệu đồng
Phân tích, dự báo tác động	30%	180 triệu đồng
Lập báo cáo và bản đồ	20%	120 triệu đồng
Tham vấn và hoàn thiện	10%	60 triệu đồng
Dự phòng công việc	5%	30 triệu đồng
Tổng cộng	100%	600 triệu đồng

Lưu ý: Đây chỉ là ví dụ phân bổ ngân sách, không phải báo giá thị trường, định mức nhà nước hoặc mức chi phí bắt buộc đối với báo cáo ĐMC.

Khi lập dự toán chính thức, cần căn cứ phạm vi nhiệm vụ, yêu cầu kỹ thuật, định mức và các quy định tài chính, đấu thầu liên quan.

10. Phân biệt đánh giá môi trường chiến lược, ĐTM và giấy phép môi trường

ĐMC, ĐTM và giấy phép môi trường đều là những công cụ quản lý môi trường nhưng có phạm vi, thời điểm và mục tiêu khác nhau. Phân biệt đúng giúp cơ quan lập quy hoạch và chủ đầu tư tránh nhầm lẫn về loại hồ sơ phải thực hiện.

10.1. Bảng so sánh ĐMC, ĐTM và giấy phép môi trường

Tiêu chí	ĐMC	ĐTM	Giấy phép môi trường
Tên đầy đủ	Đánh giá môi trường chiến lược	Đánh giá tác động môi trường	Giấy phép môi trường
Đối tượng	Chiến lược, quy hoạch thuộc diện quy định	Dự án đầu tư thuộc đối tượng ĐTM	Dự án, cơ sở thuộc đối tượng cấp phép
Mục đích	Lồng ghép môi trường vào định hướng phát triển	Đánh giá tác động và biện pháp bảo vệ môi trường của dự án	Quản lý các nội dung môi trường được cấp phép
Phạm vi	Rộng, có tính chiến lược và dài hạn	Tập trung vào dự án cụ thể	Theo hoạt động, nguồn thải và nội dung cấp phép
Thời điểm	Đồng thời với quá trình lập chiến lược, quy hoạch	Theo các mốc pháp lý của quá trình chuẩn bị dự án	Theo các mốc cấp phép tương ứng
Kết quả	Nội dung hoặc báo cáo ĐMC phục vụ xem xét, thẩm định	Kết quả thẩm định ĐTM theo quy định	Giấy phép môi trường

10.2. Ví dụ phân biệt trong dự án phát triển công nghiệp

Giả định một địa phương xây dựng quy hoạch phát triển công nghiệp, trong đó dự kiến bố trí các khu vực công nghiệp mới.

Ở cấp quy hoạch, việc đánh giá môi trường có thể thực hiện thông qua ĐMC để xem xét tác động tích lũy, phân bố không gian công nghiệp và khả năng đáp ứng của tài nguyên.

Sau đó, khi một chủ đầu tư triển khai dự án hạ tầng khu công nghiệp thuộc đối tượng ĐTM, chủ đầu tư phải thực hiện đánh giá tác động môi trường theo quy định.

Đến giai đoạn tương ứng, nếu dự án thuộc đối tượng cấp giấy phép môi trường, chủ đầu tư phải hoàn thành thủ tục cấp phép.

Điểm quan trọng: Báo cáo ĐMC của quy hoạch không thay thế báo cáo ĐTM hoặc giấy phép môi trường của các dự án đầu tư hình thành sau này.

11. Những lưu ý khi lập báo cáo đánh giá môi trường chiến lược

Để báo cáo ĐMC có giá trị chuyên môn và đáp ứng yêu cầu xem xét, thẩm định, đơn vị thực hiện cần tránh cách lập hồ sơ mang tính hình thức. Một báo cáo tốt phải nhận diện đúng vấn đề môi trường, sử dụng dữ liệu có căn cứ và đề xuất được những điều chỉnh cụ thể cho chiến lược, quy hoạch.

11.1. Không chỉ mô tả hiện trạng mà phải dự báo xu hướng

Việc trình bày số liệu môi trường hiện tại là cần thiết, nhưng chưa đủ.

ĐMC phải xem xét các xu hướng có thể xảy ra khi thực hiện chiến lược, quy hoạch, bao gồm thay đổi sử dụng đất, gia tăng nguồn thải và áp lực lên tài nguyên.

11.2. Đánh giá tác động tích lũy và liên vùng

Đối với quy hoạch vùng, tỉnh hoặc ngành có phạm vi rộng, cần xem xét tác động của nhiều hoạt động phát triển cùng lúc.

Ví dụ, việc mở rộng công nghiệp, đô thị và giao thông trong cùng một lưu vực có thể làm gia tăng đồng thời nhu cầu cấp nước, lượng nước thải và ô nhiễm không khí.

11.3. So sánh các phương án phát triển

Không nên chỉ đánh giá một phương án quy hoạch đã được lựa chọn trước đó.

Việc so sánh những phương án khả thi giúp làm rõ ưu điểm, hạn chế và tác động môi trường của từng lựa chọn.

11.4. Đề xuất giải pháp gắn với nội dung quy hoạch

Các kiến nghị cần thể hiện khả năng áp dụng thực tế, chẳng hạn điều chỉnh vị trí phát triển công nghiệp, dành không gian cho hạ tầng xử lý chất thải hoặc bảo vệ khu vực nhạy cảm.

Những giải pháp chung chung, không gắn với nội dung quy hoạch sẽ khó hỗ trợ quá trình ra quyết định.

11.5. Phối hợp chặt chẽ giữa nhóm quy hoạch và nhóm môi trường

ĐMC phải được triển khai đồng thời với quá trình lập quy hoạch.

Việc phối hợp thường xuyên giúp các kiến nghị môi trường được xem xét trước khi phương án quy hoạch hoàn thiện, hạn chế tình trạng phải sửa đổi nhiều lần ở giai đoạn thẩm định.

Minh Phương Corp – Tư vấn đánh giá môi trường chiến lược

Minh Phương Corp cung cấp dịch vụ tư vấn môi trường, hỗ trợ cơ quan, tổ chức và chủ đầu tư nghiên cứu các yêu cầu pháp lý, thu thập dữ liệu, đánh giá tác động và chuẩn bị hồ sơ môi trường phù hợp với phạm vi nhiệm vụ.

Đối với hoạt động đánh giá môi trường chiến lược, nội dung tư vấn có thể bao gồm rà soát đối tượng thực hiện, xác định phạm vi ĐMC, nghiên cứu hiện trạng, đánh giá các phương án phát triển và hỗ trợ hoàn thiện nội dung báo cáo theo quy định.

Bên cạnh đó, Minh Phương Corp còn tư vấn đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường và các thủ tục pháp lý liên quan đến môi trường dự án đầu tư.

Website: https://minhphuongcorp.com.vn

Hotline: 0903 649 782

Kết luận

Đánh giá môi trường chiến lược có vai trò quan trọng trong việc gắn kết mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội với yêu cầu bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên bền vững.

Thông qua quá trình phân tích hiện trạng, dự báo xu hướng, so sánh phương án và đánh giá tác động tích lũy, ĐMC giúp nhận diện sớm các nguy cơ môi trường, đồng thời đề xuất giải pháp phù hợp ngay từ giai đoạn lập chiến lược, quy hoạch.

Đặc biệt, trong năm 2026, việc cập nhật Luật Bảo vệ môi trường đã được sửa đổi, Luật Quy hoạch 112/2025/QH15 và những văn bản hướng dẫn là yêu cầu cần thiết để xác định đúng đối tượng, biểu mẫu và cơ chế thẩm định.

Một báo cáo ĐMC có chất lượng không chỉ đáp ứng quy định pháp luật mà còn phải hỗ trợ lựa chọn phương án phát triển hợp lý, hạn chế xung đột giữa hoạt động kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Chủ động thực hiện ĐMC ngay từ giai đoạn lập chiến lược, quy hoạch chính là giải pháp nâng cao chất lượng quyết định phát triển và góp phần bảo vệ môi trường lâu dài

Câu hỏi thường gặp về đánh giá môi trường chiến lược (FAQ)

ĐMC là nội dung có phạm vi rộng và thường dễ bị nhầm lẫn với những thủ tục môi trường ở cấp dự án. Dưới đây là các câu hỏi phổ biến giúp làm rõ đối tượng thực hiện, yêu cầu hồ sơ và cơ chế thẩm định theo quy định hiện hành.

Đánh giá môi trường chiến lược là gì?

Là quá trình nhận dạng, dự báo xu hướng các vấn đề môi trường chính để làm cơ sở tích hợp giải pháp bảo vệ môi trường vào chiến lược, quy hoạch.

ĐMC là viết tắt của từ gì?

ĐMC là viết tắt của đánh giá môi trường chiến lược, tương ứng với thuật ngữ tiếng Anh Strategic Environmental Assessment (SEA).

Đối tượng nào phải lập ĐMC?

Các chiến lược, quy hoạch thuộc đối tượng quy định tại Điều 25 Luật Bảo vệ môi trường, bao gồm những nhóm chiến lược tài nguyên, quy hoạch quốc gia, vùng, tỉnh và các trường hợp khác theo quy định.

Dự án xây dựng nhà máy có phải lập ĐMC không?

Một dự án nhà máy riêng lẻ không mặc nhiên thuộc đối tượng ĐMC.

Chủ đầu tư cần xác định nghĩa vụ ĐTM, giấy phép môi trường hoặc thủ tục môi trường khác theo phân loại dự án.

Báo cáo ĐMC có mẫu quy định không?

Có. Nội dung ĐMC của chiến lược được hướng dẫn tại Mẫu số 01a, còn báo cáo ĐMC của quy hoạch tại Mẫu số 01b, Phụ lục II Thông tư 02/2022/TT-BTNMT trong hệ thống văn bản đã được sửa đổi.

Ai chịu trách nhiệm lập báo cáo ĐMC?

Cơ quan, tổ chức được giao xây dựng chiến lược hoặc quy hoạch thuộc đối tượng ĐMC chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện. Đơn vị tư vấn có thể tham gia thực hiện các công việc chuyên môn.

ĐMC được thực hiện vào thời điểm nào?

ĐMC được thực hiện đồng thời với quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch theo quy định.

Đối với quy hoạch, Điều 22 Luật Quy hoạch 112/2025/QH15 còn quy định việc lập và thẩm định báo cáo ĐMC phải tiến hành đồng thời với quá trình lập, thẩm định quy hoạch.

ĐMC có thay thế ĐTM không?

Không. ĐMC đánh giá những định hướng phát triển ở cấp chiến lược, quy hoạch; ĐTM đánh giá tác động của một dự án đầu tư cụ thể.

Chi phí lập báo cáo ĐMC bao nhiêu?

Chi phí phụ thuộc phạm vi, độ phức tạp của nhiệm vụ, dữ liệu đầu vào và yêu cầu khảo sát, phân tích. Không có một mức giá cố định chung cho mọi báo cáo.